Dirigyrè

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen

S Dirigyrè isch è Orièntyrungs-, Koordinyrungs- un Gschtaltungshǜlfe für diè uusfüürendè Musiger von èm Orcheschter odder Chor odder ènèm andrè musizyrendè Ensemble. Dirigyrt wörd hauptsächlich mit Handbewegungè (eini odder beidei Händ) vom Dirigènt uusgfüürt, woby suschtigi Geschtik un Körperschprõch d Handbewegungè mee odder wènniger unterschtützt. Dirigyrè erfüllt meereri Fungtionè: S koordinyrt d Musiger am Aafang un am Ènd von èm Stugg sowiè bim Yhaaltè vom Tagt, zuèsätzlich wörrèd Ysätz aazeigt, dè Dirigènt beyflusst zuèsätzlich toujours diè musigalischi Gschtaltung, i dèm er Dǜnamik, Artikulation un dè musigalischè Uusdrugg vorgit.

S Dirigyrè isch bschtimmtè Reglè un Technigè unterworfè, wo sich historisch entwicklèt hèn. Dè Tagt wörd durch è [[Schlagfigur] mit dè Füürhand aazeigt, bi Rächtshänder ergo mit dè rächtè Hand un bi Linkshänder mit dè linkè Hand. D Schlagfigur cha mit odder ooni Tagtschtogg aazeigt wörrè. Diè musigalischi Gschtaltung mit dè Dǜnamik un dè Artikulation wörd mit wènniger standardisyrtè Uusdruggsformè aazeigt. Di gestischi Vomittlung vo dè musikalischè Gschtaltung wörd vo allem mit dè andrè (meischtens dè linkè) Hand übbernõ, wo nit füürt un jò dè Tagt aazeigè duèt. Fortgschrittèni Dirigäntè zeigèd d Gschtaltung meischtens mit beidè Händ aa, um d Körperschprõch maximaal z unterschtützè. Dõdeby cha dè Tagt mit dè Füürhand nǜmmi aazeigt wörrè un sèllèwäg voruussetzt, dass graad kein Tempowechsèl odder kei Agogik aazeigt wörrè muè. Wôrend dè Begriff Dirigyrè sich ehnder uff dè braktische Vorgang un s Handwärchliche bezièt, benamsèd d Begriff Dirigat un musigalischi Leitung (odder eifach Leitung) ehnder s Dirigyrè von èrè komplettè Uffüürung, also è Konzèrt odder minimal è ganzes Stüggle.[1] Mit dè musigalischè Leitung cha drübber usè au diè langfrischtigi Leitung von èm Ensemble odder Orcheschter gmeint sy, yschlièßlich dè Blaanungè, dè Probèarbèt un implizit au èm Dirigyrè.

Arbètsbrozèss

Leonard Bernstein macht sich Notizè, 1955

Dirigäntè machèd sich vor èm Dirigyrè intensiv mit èm Stugg un sinèrè Struktur vodraut. Sie wǜssèd, welli Inschtrumänt odder Stimmè (Bsetzung) s Stugg volangè duèt un sorgèd ggf. für è entschprèchèndi Ergänzung vom Ensemble mit zuèsätzlichè Musiger. Si entwicklèd uffgrund vo Vorgaabè vom Komponischt im Stugg (Tempo odder Metronomzaalè, Dǜnamik, Artikulation, Inschtrumentation) möglicherwys au mit Hǜlfe vo Audiouffnaamè, è eigèni, bräzisi Vorschtellung vom Charakter un Inhalt vom Stugg. Si merkèd sich d Ysätz vo dè voschiddènè Inschtrumänt odder Stimmè, Tagtänderungè, Tempo- un Charakterwechsel un übèd si gestisch un mental für sich y, bevor si vor s Orcheschter drättèd.

Si spürèd èm Inhalt vom Stugg nõch, wo durch Quällè (z. B. Brièf odder Dagebuèchnotizè vom Komponischtè), Aamerkungè odder uussagechräftigè Titel (Brogrammmusig) odder Tegscht in Vokalkompositionè usègfundè wörrè cha. Si kènnèd s musighistorische Umfäld vom Stüggle, wa dè spezifische Stil vom Wärch mitbeschtimmt, nõch Möglichkeit au anderi Wärch vom Komponischtè un sini Relationè i sèllèm Kontegscht. Idealerwys kènnèd si d Partitur nõch intensivem Studium uuswendig un hèn sich è gnaui Klangvorschtellung gschaffè, wo individuèll voschiddè isch, abber ebbèso vosuècht, dè Intention vom Komponischt un dè Komposition aa un für sich grächt z wörrè.

Dè Dirigänt studyrd mit èm Ensemble s Stugg mit Musigprobè y , bis es dènnè Vorschtellungè vom Dirigänt entschprèchè duèt, wo dèsell sich im Vorfäld bildèt hèt. Dè Dirigänt un d Orcheschtermusiger voschtändigèd sich dõdeby exakt übber d Umsetzung vo bschtimmtè, nit explizit vorgäènè Stellè i dè Partidur, dè Vorschtellung vom Dirigänt, diè korrekti Uusfüürung un dè Charakter un Inhalt vo dè Komposition. Dè Dirigänt korrigyrt s Ensemble wôrend dè Probè so lang, bis es Wärch möglichscht perfèkt uffgfüürt wörrè cha. Hilfsinschtrumènt für s Yschtudyrè vo vokalè Ensemblepartiè isch dõdeby meischtens è Klavyr, welles vom Dirigänt selber odder von èm Korrepetitor gschpillt wörd. Dõdeby isch dè Dirigänt Entscheidungsdräger un brägt dõdemit d Interpretation von èm Stugg in hochem Maß. Schlièßlich leitet er s Ensemble in allnè vorgsäènè Ufffüürungè vom Stugg (im Fall vo Gaschtdirigäntè im Repertoire-Musigtheater bzw. i dè Operè im dütschschprõchigè Ruum allerdings oft nu d Premièrè un è baar Folgevorschtellungè; diè räschtlichè Vorschtellungè wörrèd denn vo feschtaagschtelltè Kapèllmeischter „nõchdirigyrt“).

Wenn èn Dirigänt è Ensemble für èn längerè Zitruum übbernimmt, cha sich dè Klang vom Ensemble un dõdemit sy künschtlerisches Brofyl entscheidend voändèrè, well dè permanente, kontinuyrliche Yfluss vom Ensembleleiter, sini dõdefür notwendigè gnauè Vorschtellungè vom Klang un musigalischer Gschtaltung, s Ensemble in sinèrè musigalischè Uusfüürung z brägè aafangt.

Dè Dirigänt isch im professionéllè Berych nit für s Yschtudyrè vo dè individuèllè Partiè voantwortlich. Sèlli Uffgaab übbernimmt jeddè Musiger für sich selber. Chorischtè wörrèd im Regelfall durch irèn Chorleiter yschtudyrt, Solosänger un -sängerinnè hèn am Theater odder in Opèrèschuèlè èn Korrepetitor.


Luèg au

Literadur

Weblinggs

Wiktionary Wiktionary: dirigieren – Wortherkunft, Synonym und Übersetzige

  • Lee Humphries: What to think about when you conduct (in vyr Deil: 1, 2, 3, 4)

Einzelnõchwys

  1. Vgl. Dudè online: dirigieren un Dirigat
Information icon.svg Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Dirigieren“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.